22 Ocak 2021

KPSS Tarih Konuları ve KPSS Tarih Konu Özetleri-2

TÜRKİYE TARİHİ (Anadolu’nun Fethi)
Malazgirt Savaşı’ndan sonra Alparslan komutanlarına Anadolu’nun fethi emrini verdi. Fethedilen bölgelerde Selçuklular’a bağlı devletler kuruldu. Melikşah’ın ölümünden sonra beylikler bağımsız oldular.

İLK BEYLİKLER Mengücekliler (1080- 1228)
Gürcüler ve Rumlar ile savaşıp Erzincan’da kuruldu. Trabzon Rumlarının güneye inmesi önlendi.

Danişmentliler
Sivas’da kuruldu. İlk beylikler içinde en güçlü olanıdır. Haçlılarla mücadele ettiler.

Saltuklar
Erzurum’da kuruldu. Gürcüler ve Ermeniler’le savaştılar.

Arttıklar (1102- 1409)
Diyarbakır ve Mardin’de kuruldu, ilk beylikler içinde en uzun ömürlü olanı ve Haçlılarla en fazla mücadele eden beyliktir.
3 kola ayrılarak idare edilmişlerdir, a. Mardin Artukoğulları b. Harput Artukoğulları c. Hasankeyf Artukoğulları

Çaka Beyliği (1081-1093)
İzmir’de kuruldu. Çaka Bey Türk tarihinde ilk denizcilik çalışmalarını başlattı. İlk beylikler içinde en kısa ömürlü olanıdır.
Çaka Beyliği Türk tarihindeki ilk denizci beyliğidir.

İlk Beyliklerin Özellikleri
Malazgirt Savaşı’nda sonra Büyük Selçuklu komutanları tarafından kuruldular.
Anadolu’nun fethedilip Türkleşmesinde rol oynadılar.
Anadolu’yu Bizans, Gürcü, Ermeni ve Haçlı saldırılarından korudular.
* Önce Büyük Selçuklu sonra Anadolu Selçuklularına bağlı yaşadılar.
* Anadolu’yu imar ederek Anadolu’nun Türkiye adı ile anılmasına zemin hazırladılar.

ANADOLU SELÇUKLU DEVLETİ(1077- 1308)
Büyük Selçuklu’ya bağlı komutanlardan Kutal-muşoğlu Süleyman tarafından İznik’in fethiyle kuruldu.
II. Kılıçarslan ve I. Mesut zamanında kısa zamanda genişledi. Haçlılarla savaşarak Anadolu’yu ve İslâm dünyasını korudular. Ancak iznik ve Batı Anadolu’nun elden çıkmasına engel olamadılar. Bu dönemde Anadolu ilk defa Türkiye adı ile anılmaya başlandı.

Miryakefalon Savaşı (1176):
II. Kılıçarslan döneminde olan bu savaş Türklerin Anadolu’da birliğini sağlayıp Bizans topraklarına akınlar düzenlemesi ve Bizans’ın Türkler’den Anadolu’yu almak istemesi.

Sonuçlar
Anadolu kesin Türk yurdu hâline geldi. Bizans savunmaya çekildi. Haçlı seferlerinde kaybedilen üstünlük Türklere geçti.
Bizans’ın Türkleri Anadolu’dan atma umudu sona erdi.
Anadolu Selçukluları Karadeniz ve Akdeniz ticaret yollarını alarak üzerindeki ticareti canlandırdılar, donanma ve tersane kurarak denizciliği geliştirdiler.
En güçlü devre I. Alaeddin Keykubat döneminde doğuda Moğol tehlikesi çıktı. 1230’da Harzem-şahlarla Yassıçemen Savaşı yapıldı. Savaşın kazanılması Moğolların Anadolu Selçuklulardan çekilmesine neden oldu.
II. Giyaseddin Keyhüsrev döneminde Anadolı Selçukluları Babailer (Baba İshak) isyanını bastırma da güçlük çektiğini gören Moğollar Anadolu’ya girdileı ve 1243 Kösedağ Savaşı yapıldı. Kaybedilişle;
Anadolu Selçuklu Devleti yıkılışa geçti.
Moğollar Anadolu’yu istilâ ettiler.
Moğollar’a ağır vergi ödendi. * Anadolu’da siyasî birlik bozuldu. Bağımsı;
Türk beylikleri kurulmaya başlandı.
Anadolu Selçuklu Sultanlarını Moğollar atamaya başladı.
BEYLİKLER DÖNEMİ
(Kösedağ Savaşı Sonrası)
Beylikler, Anadolu’da Türk birliği kurmak ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin yerini almak için mücadele ettiler.
Karamanoğulları:
Konya – Karaman’da kuruldu. Türkçe’yi resmî dil ilân ettiler. En güçlü beyliktir. Kendilerini Anadolu Selçuklular’ın varisi olarak gördüklerinden Osmanlı Devleti ile en fazla mücadele eden beyliktir.
Germiyanogulları:
Kütahya – Eskişehir’de kuruldu. Denizcilikle uğraştılar. Osmanlılara bir kısma çeyiz bir kısmıda vasiyet yoluyla toprak verdiler.
Aydınoğulları:
İzmir ve Aydın’da kuruldu. Denizcilikte en ileri beylikti.
Saruhanoğulları:
Manisa’da kuruldu. Denizcilikle ilgilendiler. Menteşeoğulları:
Muğla’da kuruldu. Denizcilikle uğraştılar. Rodos’u Haçlılar’dan aldı.
Hamitoğulları:
Antalya, İsparta, Eğridir’de kuruldu. Denizcilikle uğraştılar. Bir kısmı toprakları Osmanlılar tarafından parayla satın alındı.
Karesioğulları:
Balıkesir’de kuruldu. Osmanlılara katılan ilk beyliktir. Komutanları Osmanlı hizmetine girerek Rumeli’ye geçişte yardımcı oldular.
Sivas’ta kuruldu. Ankara Savaşı’ndan sonra bu devlette bir daha bağımsızlığını ilan etmemiştir.
Kadı Burhanettin:
Sivas’ta kuruldu. Eretna Devleti’nin topraklarında kurulmuştur.
Ramazanoğulları:
Adana’da kuruldu. Osmanlı – Memlûk ilişkilerinin bozulmasına neden oldu. Yavuz’un Mısır seferi sırasında Osmanlı’ya bağlanmıştır.
Dulkadiroğulları:
Kahraman Maraş’ta kuruldu. Osmanlı – Memlûk ilişkilerinin bozulmasına neden oldu. Osmanlı’ya en son katılan beylik olarak bilinmektedir.
Osmanoğulları:
Söğüt ve Domaniç’te kuruldu. Anadolu’da Türk birliği sağladı.
KÜLTÜR VE MEDENİYET
Anadolu Selçuklu Devleti’ndeki “Ülke, hanedanın ortak malıdır” ve “Kut” anlayışı devam etti. Her türlü devlet işi Büyük Divan’da görülürdü. Ordu ve toprak sistemi Büyük Selçuklulardan alınmıştı.Hukukta yeni şer’î ve örf’î hukuk sistemi vardı. Resmî ilim dili Arapça, edebiyat ve devlet dili Farsça idi.

OSMANLI DEVLETİ TflRİHİ
Osmanlı hanedanı, Oğuzların Bozoklar – Gün-han kolunun Kayı boyuna mensuptur. 1071’de Malazgirt Zaferi’nden sonra Anadolu Selçukluları tarafından önce Ankara (Karacadağ), son olarak Söğüt ve Domaniç’e yerleştirildiler.

Beyliğin Kısa Zamanda Gelişme Nedenleri
* Bizans ve Anadolu Selçuklu Devleti’nin eski güçlerinin olmaması.
Çevresindeki beylikler dahil, Anadolu Selçuklu ve ilhanlılar ile iyi geçinmesi.
Bulundukları bölgenin jeopolitik durumu.
* Balkanlarda siyasî, sosyal ve dinî birliğin olmaması.
* Başa gelen hükümdarların ileri görüşlü politikaları ve iyi eğitimli olmaları Fethedilen yerlerde uygulanan hoşgörü ve adalete dayalı iskân siyaseti. Avrupa’da Fransa ve İngiltere arasında Yüzyıl Savaşları’nın yapılması.
* Yapılan fetihleri gaza ve cihat yani Allah’ın adını yayma anlayışıyla yaptıklarından beyliklerin desteğini sağlamaları.

KURULUŞ DEVRİ (1299-1453)
Osmanlı Beyliği’nin kurulduğu sırada Anadolu’da var olan güçler:
a. Bizans b. Anadolu Selçukluları c. Trabzon Rum Devleti d. Moğollar e. Kösedağ savaşının ardında Anadolu Selçukluların zayıflamasıyla kurulan diğer beylikler.

OSMAN BEY DÖNEMİ (1281 – 1326)
Ahi Şeyhlerinden Edebali’nin kızı ile evlenerek teşkilâtın desteğini aldı. Osmanlı, Bizans sınırında bulunan valilerin (tekfurların) ellerinden Karacahi-sar, Bilecik, Yeni Şehir, Yarhisar, İnegöl’ü aldı.

Osmanlıların İzmit’e yaklaşması üzerine Bizans ile ilk savaş olan Koyunhisar Savaşı yapıldı. Mudanya’yı alıp Marmara Denizi’ne ulaşarak Bursa’nın Bizans’la karadan bağını kesti.
Osman Bey, Bursa’nın kuşatılması sırasında vefat etmiştir.

ORHAN BEY DÖNEMİ (1326 – 1362)
Bursa alınarak başkent yapıldı, iznik kuşatılınca Bizans telaşlandı ve Maltepe Savaşı (Paleka-non savaşı) yapıldı. İznik ve izmit alınarak Kocaeli Yarımadası’nın fethi tamamlandı.
Karesioğulları alındı. Anadolu’da Türk birliğinin sağlanmasına yönelik ilk faaliyettir. Donanması ve komutanları Osmanlının Rumeli’ye geçişini kolaylaştırmıştır. Ankara Ahiler’den alındı. Bizans’taki taht kavgalarından yararlanarak yardım karşılığında Gelibolu’daki Çimpe Kalesi’ni alarak Rumeli’ye geçti.
• İlk düzenli ordu kuruldu. (Yaya ve müsellem ordusu)
• İznik’te ilk medreseyi kurdu.
• İlk vezirlik ve divan kurumu kuruldu.
• Karamürsel’de ilk Osmanlı tersanesi (ilk donanma) kuruldu.

OSMANLI DEVLETİNİN RUMELİ’DEKİ İSKAN POLİTİKASI
Osmanlı Devletinin iskân politikasının temel amacı, fethedilen bölgelere Anadolu’dan göçebe Türkmenleri yerleştirip, fethedilen yerlerdeki yerli halktan ayaklanma çıkarma olasılığı olanları Osmanlı toprakları içinde başka bölgelere iskân etmekti. Böylece Balkanlarda Türk nüfusu artıyor, Türk kültürü yayılıyordu. Ayrıca iskâna tabi tutulan ailelerin bütün ihtiyaçları devlet tarafından karşılanıp vergi muafiyeti getirilerek yeni yerlere yerleşmelerinde kolaylık sağlanırdı. Geriye göç olmaması için de geçerli sebepleri olmadan eski yerlerine dönmelerine izin verilmezdi.

I. MURAT DÖNEMİ (1362 – 1384)
Karamanoğullarının teşvikiyle Ahilerin eline geçen Ankara’yı geri alıp Anadolu’da düzeni sağlayarak Rumeli’ye geçti. Çorlu, Keşan, Lüleburgaz, Malkara gibi yerlerin alınmasındaki amaç Edirne’yi fethetmekti. Böylece Lala Şahin Paşa komutasındaki Osmanlı Ordusu Bizans – Bulgar güçlerini Sazlıdere’de yendi. Bu savaşın sonunda, Edirne alındı. Çatalca’ya kadar ulaşıldı. Gümülcine ve Filibe alındı.
Sırp Sındığı Savaşı (1364): Edirne ve Filibe’nin Türklerin eline geçmesiyle Trakya’daki ilerleyişi üzerine Sırplar ve Bulgarlar, Papa aracılığı ile yardım istediler. Bunun üzerine bir Haçlı Ordusu oluşturuldu. Hacı İlbey komutasındaki keşif kuvvetleri Haçlı Ordusu’nu anî bir baskınla Meriç nehri kıyısında bozguna uğrattı. Bu savaş Haçlılarla Osmanlı Devleti arasındaki ilk savaştı. Sonucunda; Edirne başkent oldu. Bulgar Kralı Osmanlı hâkimiyetini kabul etti. Balkanlar’da hızla ilerlemeye başlandı.
Çimen Savaşı (1371): Trakya’nın fethinin tamamlanarak (1367), Bulgaristan’ın Osmanlı hâkimiyetini kabul etmesi ve Osmanlılar’ın Makedonya’yı ele geçirmek istemesi üzerine Sırplar harekete geçti. Osmanlı ordusu Sırplar’ı Meriç vadisinde bozguna uğrattı. Böylece Makedonya yolu Os-manlılar’a açıldı. Sırp Kralı Osmanlı hâkimiyetini tanıdı.

I. Kosava Savaşı (1389): Savaşın tarafları: Osmanlı – Sırbistan, Bulgaristan, Eflak, Bosna.
Osmanlılar’ın hızla ilerlemesini durdurup, Os-manlılar’ı Balkanlar’dan atmak amacıyla Haçlı ittifakı kuruldu. I. Murat Rumeli’ye geçti. Yapılan savaş sonunda Haçlı Ordusu bozguna uğradı. I. Murat savaş alanını gezerken bir Sırplı tarafından hançerlenerek şehit edildi. Bu zaferden sonra Osmanlılar Balkanlar’da daha büyük hızla ve güçle yayıldı.

I. Murat Anadolu’da siyasî birliği sağlamaya çalıştı. Germiyanoğulları’nın kızını oğlu şehzade Be-yazıtla evlendirerek çeyiz yoluyla Kütahya, Emet, Tavşanlı ve Simav Osmanlılar’a geçti. Hamitoğulla-rından Yalvaç, Karaağaç, Beyşehir ve Seydişehir para ile satın alındı. Candaroğulları’ndaki taht kavgalarına karıştı. Candaroğulları Beyliği Osmanlılar’a bağımlı oldu. Beyşehir’i ele geçiren Karama-noğulları ile savaşarak Beyşehir’i geri aldı. Bu savaş ilk Osmanlı – Karamanoğulları savaşıdır.

I. Murat’ın Yönetim Alanındaki Faaliyetleri: Yeniçeri Ocağı kurularak Pençik (Devşirme) sistemi uygulandı. Rumeli’deki toprakları daha iyi idare edebilmek için Rumeli Beylerbeyliği kuruldu. Malî alanda ilk bütçe yapıldı. Tımar sistemi uygulanmaya başlandı. Tımarlı sipahiler ilk kez oluşturulmuştur. Kazaskerlik ve defterdarlık kurularak vezirlerin sayısı arttırıldı.

I. BAYEZİT (YILDIRIM) DÖNEMİ (1389- 1402)
Balkanlar’a yapılan akınlar sırasında Üsküp ve Selanik alındı, istanbul kuşatıldı. (İstanbul’u kuşatan ilk Osmanlı padişahıdır.) İstanbul’un kuşatılması için Anadoluhisarı (Güzelcehisar’ı) yaptırmıştır.
Niğbolu Savaşı (1396): istanbul’un kuşatılması ve Osmanlı sınırlarının Macaristan’a dayanması üzerine Haçlı ordusu kuruldu.
Fransa, Almanya ve İngiltere’nin de katıldığı Haçlı ordusu, İstanbul kuşatmasını kaldırarak Niğbolu önlerine gelen Yıldırım Bayezit tarafından ağır bir bozguna uğratıldı. Bu zaferin sonucunda; Bulgaristan tamamen Osmanlı topraklarına katıldı.
Osmanlı yönetimine girmemiş Anadolu beylikleri üzerinde Osmanlı Devleti’nin nüfuzu arttı. Osmanlı Devleti’nin islâm dünyasında ünü arttı. Abbasi halifesi Sultan-ı iklim-i Rum unvanını verdi.
Bosna – Hersek Osmanlılara bağlandı. Bizans vergi vermeyi kabul etti.
Anadolu’ya yönelen Bayezit Sinop dışında Candaroğulları’nı, Aydınoğulları’nı, Menteşoğulla-rı’nı Saruhanoğulları’nı topraklarına kattı. Hamito-ğulları Beyliğinin Tekeoğulları kolunu egemenliğine aldı. Germiyanoğulları Beyliği’nin topraklarını alarak Kütahya Merkez olmak üzere Anadolu Bey-lerbeyliği’ni kurdu. Kadı Burhanettin Devleti’ni yıkarak ilk kez Anadolu Türk birliğini sağladı.
Yıldırım daha önce başlattığı ancak Niğbolu Savaşı’ndan dolayı ara vermek zorunda kalınan İstanbul kuşatmasını yeniden başlatmıştır. Ancak bu sefer de, Timur Anadolu’ya girince yine kuşatmaya ara verilmişti. Ankara Savaşı başlamıştır.

ANKARA SAVAŞI (14Q2) Nedenleri
Timur’un da Yıldırım Bayezit’in de “cihan hakimiyeti” düşüncesi
Her iki devletin sınır komşusu haline gelmeleri, «»■ Çin seferi öncesi Timur’un geride güçlü bir devlet bırakmak istememesi, Yıldırım Bayezit’in ortadan kaldırdığı beyliklerin beylerini kışkırtması, Yıldırım Bayezit’e sığınan beyleri (Karakoyun-lu ve Bağrat Hanı’nı) Timur’un kendisine teslim edilmesini istemesidir.

Osmanlı Ordusu savaşı kaybetti. Bu savaş sonucunda;
Anadolu’da beyliklerin tekrar kurulmasıyla Anadolu Türk birliği bozuldu. Şehzadeler arasında saltanat kavgaları çıktı. Osmanlı 11 yıl süren bir başsızlık dönemi geçmiştir. (Fetret Devri)

FETRET DEVRİ (1402 – 1413)
Ankara Savaşı’ndan sonra taht kavgalarıyla hükümdarsız geçen döneme denir. Yıkılma tehlikesi geçiren Osmanlı Devleti Rumeli’de uygulanan hoşgörülü ve adaletli iskân politikası sonucunda Balkanlar’daki varlığını korumuştur, istanbul’un fethi ve Balkanlardaki ilerleme gecikti. Balkanlardaki topraklarımızda, Anadoludaki topraklarımızdaki kadar fazla kayıp yaşanmamıştır.

I. MEHMET DÖNEMİ (Çelebi Mehmet /1413 -1421)
Kardeşleri arasındaki mücadeleye son vererek başa geçti. İlk dinî, siyasî, ekonomik boyutlu isyan olan Şeyh Bedrettin isyanını bastırdı. Saruhanoğul-ları, Germiyanoğulları, Aydınoğulları’ndan İzmir, Karamanoğulları’ndan Beyşehir ve Akşehir ve Men-teşeoğulları beyliklerini yeniden aldı, Candaroğulla-rı beyliğini egemenliği altına aldı. Mustafa Çelebi Düzmece Mustafa isyanını bastırdı. Mustafa Çele-bi’ye karşı olanlar onun Yıldırım Bayezit’in oğlu olmadığını ileri sürüp Düzmece Mustafa derler. Mustafa Çelebi Bizans’a sığındı. Balkanlarda ise; Eflâk vergiye bağlandı, ilk Osmanlı – Venedik Deniz Savaşı yapıldı ve kaybedildi.
Çelebi Mehmet Osmanlı Devleti’ni dağılmaktan kurtardığı için devletin ikinci kurucusu sayılır.

II. MURAT DÖNEMİ (1421 – 1451)
İstanbul’u kuşattı ama alamadı. Çelebi Mustafa ile kardeşi Mustafa’nın isyanlarını bastırdı. Germi-yanoğullarından vasiyet yolu ile, Aydınoğulları, Ha-mitoğulları ile Menteşeoğulları’nı ise yıkarak toprak aldı. Karamanoğulları ile yapılan mücadelede başarılı olundu. Böylece Anadolu’da siyasi birli! büyük ölçüde yeniden sağlanmış oldu. Balkanlar da Osmanlı ordusu Sırbistan’ın kuzeyine ilerleyip Belgrat’ı kuşatmasına rağmen bazı bölgelerde or dunun yenilmesi üzerine Haçlılar ile Edirne – Sege din (1444) Antlaşması yapıldı.
Edirne – Segedin Antlaşması (1444)
Sırbistan tekrar kurulacak fakat Osmanlılara vergi verecek,
Bulgaristan’ın Osmanlı toprağı olduğu kabul edilecek,
Eflâk Beyliği Macar egemenliğinde kalacak, Osmanlılara vergi vermeye devam edecek,
Antlaşma 10 yıl geçerli olacaktı.
II. Murat tahtı oğlu II. Mehmet’e bırakarak Manisa’ya çekildi. Bu antlaşma batıda imzalanan ilk antlaşmadır.

Varna Savaşı (1444): Osmanlı tahtına küçük yaşta (12 yaşında) bir padişahın geçmesinden yararlanmak isteyen Haçlıları Osmanlı Devleti’ni Balkanlardan atmak için toplandı. Yapılan savaşı Osmanlı Devleti kazandı ve II. Murat tekrar padişah oldu.

II. Kosava Savaşı (1448): Haçlılar Varna yenilgisinin izlerini silip Osmanlı Devleti’ni Balkanlar-‘dan atmak için toplandılar. Kosava’da yapılan savaşı Osmanlı ordusu kazandı.

 

Sonucunda:
Balkanlar’da kesin olarak Türk egemenliği sağlandı.
+Haçlılar’ın Balkanlar’ı geri alma ümidi son buldu. Bir daha Haçlı İttifakı sağlayamadılar. Eflâk yeniden Osmanlılar’a dahil oldu. Balkanlar’ın Osmanlı toprağı olması kesinleşti.

YÜKSELİŞ DEVRİ
II. MEHMET (FATİH) DÖNEMİ (1451 – 1481)
istanbul’un fethinin nedenleri şunlardır:
*Bizans’ın Avrupa’dan yardım istemesi ve Haçlı Seferleri’ne neden olması Bizans’ın Osmanlı şehzadeleri ile Anadolu beylerini kışkırtması
Hz. Muhammed’in istanbul’un fethiyle ilgili sözleri ve İstanbul’un Ortodoksların merkezi olması İstanbul’un kara ve deniz ticaret yolları üzerinde olması
*Osmanlı toprak bütünlüğünün sağlanmak istenmesi

İstanbul’un Fethi için Yapılan Hazırlıklar:
Rumeli Hisarı yapıldı.
*Büyük toplar yapıldı.
*Sınırlara akıncı beylerin yerleştirilmesi.
Komşu devletlerle saldırmazlık anlaşması imzalanmıştı.

İstanbul’un Fethinin Sonuçları
*Ortodokslar Osmanlı himayesine girdi. Bizans İmparatorluğu sona erdi. istanbul başkent yapıldı. Boğazlar ve İpek Yolu Osmanlıların eline geçti. Osmanlılarda Yükselme Devri başladı. Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı. Büyük topların surları yıktığı görüldü. Avrupa’da feodalite rejimi yıkıldı. Mutlak krallıkların kurulmasında etkili oldu.

OSMANLI – VENEDİK SAVAŞLARI (1463- 1479)
Osmanlı Devleti’nin Mora, Sırbistan, Bosna’yı ele geçirmesi, Ege Denizindeki adaları, Boğazları alması en çok Venedikleri etkiledi. Venediklerin Macar Kralllığı ve Arnavut Prensliği ile yaptığı itti-faki Karamanoğlu Beyliği ile Akkoyunlu Devleti destekledi. Yapılan savaşların sonunda Venedik barış istedi.
Bu antlaşmaya göre (1479):
Arnavuttaki Akçahisar (Kroya) ve İşkodra Türklerde kalacak, Venedik yıllık vergi ödeyecek, buna karşılık Osmanlı sularında ticaret yapma ve istanbul’da Balyos adı verilen bir elçi bulundurulacaktı. Böylece;
*İlk defa Venediklere ticarî, hukukî ve siyasî ayrıcalık verilmiştir.
*• Deniz ticaretini canlandırmak isteyen Osmanlı Devleti aynı zamanda Venediklerin Haçlı Seferleri düzenlemesini engellemeyi amaçlamıştır.

RUMELİ’DEKİ FETİHLER
Belgrat hariç tüm Sırbistan (1459), Mora Yarımadası (1460) (Modon, Koron ve Navarin hariç), Eflâk (1462), Bosna – Hersek (1465), Arnavutluk (1479) fethedildi. Boğdan Osmanlılara bağlı beylik haline getirildi. Böylece Balkan Yarımadasının fethi tamamlandı.

ANADOLU’DAKİ FETİHLER
İstanbul’un fethi sırasında Cenevizliler Bizans’a yardım ettiğinden, Fatih ceza vermek için Amasra’yı Cenevizlerden aldı (1459). Candaroğulları alındı (1460). Trabzon Rum İmparatorluğuna son verildi (1461). Karamanoğullarından Konya ve Karaman alındı (1466).

OTLUKBELİ SAVAŞI (1473)
Nedenleri
Akkoyunlular’ın Trabzon Rum imparatorluğu ile işbirliği yapıp, Karamanoğulları’nı himaye etmeleri,
* Akkoyunlular’ın Karakoyunlar’ı yıkarak güçlenmesi,
*Fatih Sultan Mehmet ile Uzun Hasan’ın Anadolu’ya hakim olmak istemeleridir.

Sonuçları
Osmanlı Devleti kazanmış, Akkoyunlu Devleti yıkılma sürecine girdi. Safevi hükümdarı Şah ismail Akkoyunlu Devleti’ne son verdi.
Doğudaki en güçlü rakip ortadan kaldırılmış, doğu sınırları güvenlik altına alınmış, Doğu An-dolu’nun önemli bir kısmı Osmanlılara katılmıştır.
Ege Adalarının Fethi: İmroz, Bozcaada, Limni, Semadirek Cenevizlerden, Midilli ve Eğriboz Ve-nediklerden alındı.
Kırım’ın Fethi (1475): Kırım Hanlığı’nın Cene-vizlerle Osmanlı aleyhindeki çalışmaları üzerine Karadeniz’de kesin egemenlik sağlamak için alınmıştır. Böylece Karadeniz Türk gölü haline gelmiş Karadeniz’de Ceneviz kolonisi kalmamıştır.
Ayrıca Osmanlı Devletinin Memlûk Devleti arası Dulkadiroğulları beyliği ve Hicaz su yolları yü zünden açılmış fakat savaş olmamıştır.
Hicaz Su Yolu Meselesi: Osmanlı hacılarınır yolundaki kuyularını Memlüklerce temizlenmemesin den dolayı çıkan gerginlik çatışmaya dönüşmemiştiı

Yönetim Alanındaki Faaliyetleri
Sahn-ı Seman Medresesi yapılmıştır (İstanbt Üniversiîesi’nin temeli sayılır). *Kanunname-i Ali Osman adında örfî hukuk dayalı Fatih Kanunnamesi yapılmış, karde katli maddesi de yer almıştır.
Divan başkanlığından padişah çekilmiş yerin sadrazam getirilmiştir.
İlk Osmanlı altın parası bastırılmıştır.
Topkapı Sarayı yaptırılmıştır.

II. BAYEZIT DÖNEMİ (1481 – 1512)
Cem Sultan ağabeyi II. Bayezit’e isyan etmi Bursa’da yenilerek Memlûkler’e sığınmış, Kon^ yakınlarında tekrar savaşmış, yenilince Rodos şı valyelerine, Papa’ya ve Fransa’ya esir düşmüşti Bu durum Osmanlı Devleti’nin iç meselesi iken A rupa sorunu haline gelmiş, II. Bayezit dönemin durgun geçmesine neden olmuştur.
Bu dönemde Hersek kesin olarak Osmanlı Dev-leti’ne bağlandı. Boğdan tamamen fethedildi. Kara-manoğulları Beyliği kesin olarak kaldırıldı (1487).
Osmanlı – Memlûk Savaşı (1485 -1491): Fatih döneminde bozulan ilişkiler, Memlûkler’in Cem Sultan’ı ve Karamanoğulları’nı desteklemesi üzerine savaşa dönüştü. Çukurova’da yapılan savaş sonucunda iki taraf da birbirine üstünlük sağlayamamıştır. Tunus Kralının araya girmesiyle barış sağlanmıştır. Adana – Tarsus Hicaz vakıf toprağı olduğundan Memlûklere bırakılmıştır.
İspanya (Endülüs) Seferi: Endülüs Müslümanlarının yardım istemesi üzerine, İspanya’da katliama uğrayan Müslüman ve Yahudiler kurtarılarak, Müslümanları Kuzey Afrika’ya, Yahudiler ise Selanik ve İstanbul’a taşınmıştır (1492).
Osmanlı Venedik Savaşı (1499 – 1502): Kemal ve Burak reislerin Osmanlı donanmasına katılmasıyla Venediklerle savaşılarak Modon, Koron, inebahtı Kaleleri (Akdeniz’de) ile Navarin Limanı, Kili ve Akkerman kaleleri (Karadeniz’de) alınmıştır.
Osmanlı – İran (Safevi) İlişkileri
Safevi Devleti Akkoyunlu Devleti’ni yıkmış ve devletini Şii mezhebine dayandırarak kurmuştur. Anadolu’ya doğru genişlemek, Şii’liği yaymak isteyen Şah İsmail’in amacı Osmanlı topraklarını ele geçirmekti.
Safevilerin etkisiyle Antalya yakınlarında Teke ilinde Şahkulu ayaklanması çıktı (1511). isyanın güçlükle bastırılması II. Bayezit ile Şehzade Se-lim’in savaşmasına, Bayezit’in oğulları arasındaki taht kavgalarını önleyemeyip tahtı Yavuz Sultan Selim’e bırakmasına neden olmuştur.

YAVUZ SULTAN SELİM DÖNEMİ (1512- 1520)
İran Seferi – Çaldıran Savaşı (1514):
Şah İsmail’in Anadolu’ya yönelik tehditlerini önlemek amacıyla yapılan savaş sonunda:
Anadolu’da geçici olarak Şii tehlikesi önlenerek mezhep birliği sağlanmıştır.
Doğu Anadolu toprakları Osmanlı Devleti’ne bağlanmıştır.
ipek Yolu’nun Tebriz – Halep ve Tebriz – Bursa arası denetim altına alınmıştır.
Turnadağ Savaşı (1515): Yavuz Sultan Selim, İran seferinde yanında yer almayan Dulkadiroğulları Beyliğine sefer dönüşünde son verdi. Sonucunda:
Osmanlı Devleti ile Memlûkler komşu oldu. Anadolu Türk birliği ikinci kez ve kesin olarak sağlandı.

MISIR SEFERLERİ (1516-1517)
Nedenleri
Fatih Sultan Mehmet ve II. Bayezit döneminden itibaren Osmanlı – Memlûk ilişkilerinin bozuk olması,
Memlûklerin Şah ismail ile Osmanlı Devletine karşı ittifak yapması,
Mısır ve Baharat Yolu’nun ticarî açıdan önemli olması.
Memlûklerin Osmanlı’ya ait Dulkadir ve Rama-zanoğulları topraklarına göz dikmesi
Mercidabık Seferi (1516): Savaş sonunda Memlûk Sultanı Kansu Gavri öldürülmüş, Suriye ve Filistin’i alan Yavuz Sultan Selim kışı Şam’da geçirmiştir.
Rıdaniye Savaşı (1517): Memlûk Sultanı olan Tomambay güçlü bir savunma hattı kurmasına rağmen Sîna Çölü’nü geçen Yavuz Sultan Selim, Memlûk ordusunu arkadan çevirerek savaşı kazanmıştır.
Mekke ve Medine’nin anahtarları Mekke Şerifi tarafından kendisine teslim edilmiş ve Yavuz Sultan Selim, “Hadimü’l Haremeyn” (Mekke ve Medine’nin koruyucusu) unvanını almıştır.
Mısır Seferinin Sonuçları
Memlûk Devleti sona erdi.
* İslâm birliği büyük ölçüde sağlandı.
* Halifelik Osmanlılara geçti (İlk halife I. Selim oldu).
* Suriye, Filistin, Hicaz, Mısır Osmanlı topraklarına katıldı.
Osmanlı hazinesi zenginleşti.
Baharat yolunun denetimi Osmanlı Devleti’nin eline geçti.
KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN DÖNEMİ (1520- 1566)
Osmanlı Devleti, en güçlü devrini, en uzun süre tahta kalan padişah Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaşamıştır.

BATI SEFERLERİ
Belgrad’ın Fethi (1521):
Sırbistan’ın başkentinin fethiyle Osmanlı Avrupadaki fetihlerde bu şehir üs olarak kullanılmıştır.

MOHAÇ MEYDAN SAVAŞI (1526)
Sebebi:
Fransa Kralı’nın annesinin Almanya’ya karşı Osmanlı’dan yardım istemesi.
Sonuç: Macaristan Osmanlı himayesine girdi.
Yorum: Türk tarihindeki en kısa süreli Meydan Muharebesidir.
I. VİYANA KUŞATMASI (1529)
Sebebi Macaristan’ın Osmanlı’ya ait olduğunu kabul edemeyen Avusturya’nın Osmanlı’ya bağlı Budin’e saldırması ve Osmanlı tarafından atanan Macar Kralı tanımaması.
Gelişme; Osmanlı’nın Budin’den Avusturya’yı atması ve Avusturya’ya Macar Kralını tanıması için sefer düzenledi. Ancak Avusturya Osmanlının karşısına çıkmaya ceraret edememesi üzerine Osmanlı beklemediği bu durum karşısında Viyana’yı kuşatmıştır.
Sonuç; Kuşatma başarılı olmamıştır,
Başarısız olmasının sebepleri;
* Viyana’nın savunmaya elverişli olması Kışın yaklaşması
* Kuşatma için gerekli büyük topların getirilmemesi
* Yeterli erzak bulunmaması.

ALMAN (GRAZ) SEFERİ (1532)
Sebebi; Macaristan’ı almak isteyen Avusturya’nın Budin’i tekrar işgal etmesi
Gelişme; Osmanlı ordusunun karşısına Avusturya kralı yine çıkmaya cesaret edemedi.
Sonuç; Avusturya kralının barış istemesi üzerine istanbul Antlaşması imzalandı. (1533)

İSTANBUL ANTLAŞMASI (1533)
• Avusturya, Macaristan’ın Osmanlı’ya ait oldu ğunu kabul edecek.
• Osmanlı Devleti’nin Avusturya ile yaptığı ili resmî antlaşmadır.
• Avusturya protokol bakımından Osmanlı sad razamına denk sayılacaktı. Böylece Osmanlı Dev leti’nin üstünlüğü protokol bakımından kabul edile çekti (1606’da Zitvatoruk Antlaşması ile Avustury; üzerinde üstünlüğü sona erdi).

OSMANLI – FRANSIZ İLİŞKİLERİ
Şarlken’e karşı haçlı birliğini bozup Fransa’yı yanına çekmek ve önemini yitiren Akdeniz limanını canlandırmak için kapitülasyonlar (Uhud-u Atik, İmtiyaz-ı Mahsusa) verilmiştir (1535).
• Kapitülasyonlar 1740’da I. Mahmut tarafından sürekli hâle getirildi.

KANUNİ DEVRİ DENİZLERDEKİ FAALİYETLER
Rodos’un Fethi (1522): Rodos’ta bulunan Sen Jan şövalyeleri Türkler’in Akdeniz’deki ticaretine engel olduğundan Osmanlı Rodos’u fethetmiştir.
Sonuç: Ege Türk gölü haline gelmiştir.
Cezayir’in Topraklarımıza Katılması (1533):
Toprakların hakimi olan Barbaros Osmanı’ya katılınca Cezayirde topraklarımıza katılmıştır.
PREVEZE DENİZ SAVAŞI (1538)
Osmanlı Devleti’nin Ege ve Akdeniz’de güçlenmesini istemeyen Haçlı donanmasının saldırısı üzerine yapılmıştır.
• Akdeniz bir Türk gölü haline gelmiştir.
Trablusgarp’ın Alınması (1551): Turgut Reis komutasında Osmarlı donanması Trablursgarb’ı alarak Akdeniz’deki üstünlüğünü perçinlemiştir.
Cerbe Deniz Savaşı (1560): Haçlı donanması büyük bir bozgura uğramıştır. Böylece Batı Akdeniz ve Kuzey Afrika da Türk üstünlüğü kesinleşmiştir.
Malta Adasının Kuşatılması (1565): Bu adadaki Sen Jen şövalyeleri Osman’lıya çok fazla zarar veriyordu. Osmanlı buna son vermek için adayı kuşatmıştır, ancak başarılı olamamıştır.
HİNT DENİZ SEFERİ (1538- 1553)
Osmanlının Baharat Yolu’nu açarak, Hint Müs-lümanlarına yardım etmek istemesi üzerine yapıldı. Ancak Hindistan’daki Müslümanların yardım etmemesi, seferlerde siyasi ve askeri amacın olmaması ve Osmanlının gemilerinin okyanusa karşı dayanıksız olması nedeniyle tam başarı sağlanamadı. Sonucunda;
•Arap yarımadası tamamen Osmanlı denetimine alındı.
• Hint deniz ticaret yolu kontrol altına alınamadı.
İRAN SEFERLERİ
Safevilere Çaldıran Savaşı ile büyük darbe vurulmuş. Ancak ortadan kaldırılamamıştı. Şah İsmail ölünce yerine oğlu Şah Tahmasb geçti. Şah Tahmasb’ın Macaristan’la ittifak kurmaya çalışması üzerine Kanunî iran üzerine üç sefer düzenledi.
I. İran Seferi (1534 – 1535): Osmanlı ordusu
Tebriz’e girdi. Azerbaycan ele geçirilerek Bağdat
fethedildi (1534). Bu sefere Irakeyn Seferi (iki Irak)
denir.
II. İran Seferi (1548): Kanunî’nin İstanbul’a dönmesi üzerine Safevîler Van ve Tebriz’i aldı. Kanunî Sultan Süleyman sefere çıkarak Van, Tebriz ve Gürcistan’daki bazı kaleleri aldı.
III. İran Seferi (1553): Şah Tahmasb’ın Kanunî’nin Anadolu’ya dönmesiyle Muş’a kadar olan toprakları ele geçirmesi üzerine sefere çıkıldı. Şah Tahmasb’ın barış teklifi kabul edildi ve Amasya Antlaşması yapıldı.
Sonucunda; Doğu Anadolu, Azerbaycan, Tebriz ve Bağdat Osmanlılar’da kaldı. Ayrıca bu antlaşma ilk Osmanlı – İran antlaşmasıdır.

SOKULLU MEHMET PAŞA DÖNEMİ(1564- 1570)
Kanunî, II. Selim ve III. Murat’a sadrazamlık yapmıştır. Devlet yönetiminde etkili olduğu için döneme adını vermiştir.
1570’de Kıbrıs’ın fethi ile Doğu Akdeniz kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir, inebahtı Deniz Savaşı’nın zeminini hazırlamıştır.
Tunus’un Fethi (1574): ispanyolların elinden alınmıştır.
Lehistan’ın Osmanlı Himayesine Alınması (1575): Lehistan’ın kralın ölmesiyle Osmanlı kendi istediği kişiyi kral seçtirerek Lehistan’ı himayesi altına aldı.
Fas’ın Osmanlı Himayesi Alınması(1578): Osmanlı Vadi’s Seyl Savaşını kazanarak Portekizliler’i Fas’tan çıkardılar.
Süveyş Kanalı Projesi (1568): Akdeniz ile Kı-zıldeniz’i birleştirecek Hint Okyanusu’na açılmayı sağlayacak bir projedir. Osmanlı bu sayede Akdeniz ticaret yolunu tekrar canlandırmayı hedefliyordu, ancak bu kanal 1869’da Fransa tarafından açılmıştır.
Don- Volga Kanalı Projesi (1569): Osmanlı bu iki ırmağı birleştirerek:
ipek ticaret yolunu canlandırmayı
iran’ı deniz yoluyla kuzeyinden sıkıştırmayı
Rusya’nın güneye doğru ilerlemesini engellemeyi
* Hint deniz yolunu kısaltmayı
Karadeniz- Marmara Projesi (1591): Marmara Denizini Karadeniz’le 2. bir yolla birleştirmeyi (Sakarya Irmağı vasıtasıyla) düşünüyordu.
İnebahtı Deniz Savaşı (1571): Kıbrıs’ın kaybedilmesi üzerine Papa önderliğinde Haçlı donanması kurulmuştur. Savaş sonunda Osmanlı donanması Haçlılar’ın karşısında ilk ağır yenilgisini almıştır. Osmanlı 6 ay gibi kısa sürede büyük bir donanma kurmuştur. Çekinen Venedikliler barış istemiştir.
GELİŞMELER
Haçlı seferlerin ardından Avrupa’da Barut’uı ateşli silahlarda kullanılmasıyla, feodolite yıkılmı ve merkezî krallıklar güçlenmiştir. Yine Haçlı Se ferleriyle kâğıt ve matbaanın Avrupa’da kullanılma sıyla okuma yazma oranı arttı, Hümanizm, Röne sans ve Reform hareketleri doğdu.

COĞRAFİ KEŞİFLER
Nedenleri
* Cesur gemicilerin yetişmesi ve gemicilik alc nında gelişmeler
Haçlı Seferlerinin sonucunda Avrupa’da Pusı lanın kullanılması
İpek ve Baharat Yolları’nın Türkler’in elinde c ması
Coğrafya bilgisindeki ilerlemeler
Avrupalıların doğu ülkelerinin zenginliğini ele etmek istemeleri

Sonuçları
*Yeni ırklar ve medeniyetlerin varlığı keşfedile
Akdeniz limanları önem kaybederken Ati; Okyanusu’ndaki limanlar önem kazandı
Kilise itibarını kaybetti
Sömürgecilik başladı
Yeni bitkiler ve hayvanlar keşfedildi
Afrika’dan getirilen yerliler Amerika’ya yerleş rildi. Köle ticareti başladı
*Avrupa zenginleşti, İslâm ülkelerinde ekono bozuldu
Osmanlı parası değer kaybetti
*Rönesans ve Reform’a neden oldu

RÖNESANS
XV. ve XVI. yy.da İtalya’da başlayıp Avrupa kelerine yayılan edebiyat, sanat, bilim alanınd yenilik ve gelişmelere denir.
Nedenleri
*Matbaanın etkisi ile yeni buluş ve düşüncelerin yayılması
Eski Yunan ve Roma Medeniyeti’nden kalma eserlerin incelenmesi
Avrupa’da üstün yetenekli sanatçıların yetişmesi
*• Coğrafî keşiflerin sonucu Avrupa halkının yaşam standartlarının yükselmesi «* Sanatçı ve sanat eserlerine değer veren Meşen sınıfının ortaya çıkması

Rönesans’ın Sonuçları
Avrupa’da bilim alanında deney ve gözleme dayalı pozitif düşünce yayıldı ve skolâstik düşünce yıkıldı Reforma neden oldu
Hümanistler insanı ve doğayı konu alan eserler oluşturdular
Din adamları bürokraside çalıştırılmadılar, devlet işlerini yürütecek bürokratlar ortaya çıktı Avrupa’da biri zengin diğeri fakir olan iki sınıf ortaya çıktı
* İlim ve sanat konularında İslâm Dünyası’nın öncülüğünü Avrupa aldı

REFORM
XVI. yy.da Katolik mezhebindeki bozulmaları önlemek ve düzenlemeler yapmak amacıyla gelişen harekete denir.
Nedenleri
İncil’in millî dillere çevrilmesi ve matbaa sayesinde dinî eserlerin bol miktarda basılması
* Katolik kilisesinin bozulması
* Katolik kilisesinin “Endüljans” adlı af belgesi sayesinde zenginleşmesi Rönesans’ın etkisi

Yayılması
Reform ilk olarak Almanya’da başladı. O dönemde Almanya’da siyasî birlik yoktu. Martin Lut-her’in liderliğinde gelişen düşüncelerin yayılması üzerine, Martin Luther Papa tarafından aforoz edildi. Alman İmparatoru Şarlken 1529’da Luther’in düşüncelerinin kabul gördüğü yerler dışında yayılmaması kararı alınca, Luther’i tutan reform taraftarı prensler
bu kararı protesto ettiler. Bu nedenle Luther taraftarlarına “Protestan” adı verildi.
Katolikler ile Lutherciler arasında 1555’de Ougsburg Anlaşması yapıldı. Böylece Almanya’da Katolik kilisesi yanında Protestan kilisesi kuruldu.
Katolik kilisesine karşı tepki Fransa’da “Kalve-nizm” olarak ortaya çıktı. IV. Henry Nantes (Nant) Fermanı ile Protestanlara ve Kalvenistlere inanç serbestliği tanınarak Kalvenizm Fransa’da resmen kabul edildi (1598).

Sonuçları
* Avrupa’da mezhep birliği bozuldu
Protestan ülkelerde eğitim kiliseden alınarak laik eğitime geçildi
* Papa’nın etkisi azaldı ve mezhep savaşları yapıldı

Coğrafî Keşiflerin, Rönesans ve Reformun Osmanlı Devletine Etkileri
Osmanlı Devleti XV. ve XVI. yy.da yaşanan Avrupa’da bilimsel gelişmelerden uzak kaldı. Coğrafi keşifler ise Osmanlı Devleti’ni olumsuz yönde etkiledi. Avrupalıların keşfettikleri ülkelerden bol miktarda altın ve gümüşü Avrupa’ya taşıması ve bu madenlerin Osmanlı Devleti’ne girmesi akçenin değer kaybetmesine ve enflasyona neden oldu. Keşifler ticaret yollarının önemini yitirmesine neden oldu. Ancak Avrupa’da yaşanan reform hareketleri Osmanlı Devleti kuruluşundan itibaren bünyesinde yaşayan Hristiyan halka din ve inanç özgürlüğü tanımıştı.

Otuz Yıl Savaşları (1618-1648)
Alman imparatoru’nun Almanya’da mezhep birliğini sağlamak, Protestanları ortadan kaldırmak istenmesinden başlamıştır. Bu savaşa Danimarka ve isveç de girdiler. Bu devletlerin yenilip Almanların güçlenmesinde korkan Fransa katolik olmasına rağmen Almanya’nın karışısında yer almıştır.
Sonuç: Vvestfalya Antlaşması’yla Almanya yenildiğini kabul etmiş, siyasal birliğini kurması gecikmiştir.

DURAKLAMA DEVRİ (1579-1699)
İç nedenleri
Ordu ve donanmanın bozulması Merkezî yönetimin bozulması Ekonominin bozulması Eyalet yönetiminin bozulması Toplum yapısının bozulması Eğitim sisteminin bozulması
Dış nedenler
* Doğal sınırlara ulaşılaması (Çöller, okyanuslar ve güçlü devletlere komşu olunmuş)
* Coğrafî keşiflerin etkileri
* Avrupa’nın teknolojik alanda gelişme göstermesi.
XVII. YÜZYILDA SİYASAL GELİŞMELER

A- Osmanlı – İran İlişkileri
a. Ferhat Paşa Antlaşması:
Kanuni döneminde imzalanan Amasya Antlaşması’na iran’ın uymaması üzerine çıkan savaş Osmanlı’nın üstünlüğüyle sona ermiştir.
Sonuç: Osmanlı doğuda en geniş sınırlara ulaşmıştır. (Gürcistan, Tebriz, Karabağı, Dağıstan, Osmanlı’nın oldu.)
b. Nasuh Paşa Antlaşması: Osmanlı’nın Avusturya savaşları ve Celali İsyanlarıyla uğraşmasını fırsat bilen İran, Ferhat Paşa Antlaşması’nı ihlal etti. Osmanlı Mecburen Ferhat Paşa’yla aldığı yerleri geri verdi.
Sonuç: Verdiği yerlere karşılık İrandan 200 deve yükü ipek vergi alıncaktı.
c. Serav Antlaşması: İran’ın Nasuh Paşa Antlaşması’yla vermesi gereken vergiyi göndermemesi üzerine çıkan savaşı, iran’ın barış istemesiyle sona ermiştir.
Sonuç: İran Nasuh Paşa Antlaşması’nın mad delerini kabul etti.
d. Kasr-ı Şirin Antlaşması: iran’ın Bağdat’ı almasıyla aramızdaki savaş başlamıştır.
Sonuç: Bugünkü İran sınırımız büyük ölçüdı çizilmiştir.

B- Osmanlı – Lehistan İlişkileri
Sokullu döneminde himayemiz altına alına Lehistan ile münasebetlerimizin bozulmasındal temel etkenler Erdel, Boğdan ve Ukrayna Kaza! lan ile ilgili sorunlardır.
a. Hotin Seferi: Lehistan’ın Eflak, Boğdan vErdel’in iç işlerine karışmasıyla başlar.
Sonuç; Genç Osman bu sefer sırasında Yer çeriler’in disiplinsiz davranışını tesbit etmiş ve t ocağı kaldırma kararı almıştır. Ancak Yeniçerilı bunu haber alınca Genç Osman’ı şehit etmişlerd
b. Bucaş Antlaşması: Lehistan 1672’de Omanlı’ya bağlı Ukrayna Kazakları’na saldırınca svaş yeniden başlamıştır. IV. Mehmet ve Köprü Fazlı Ahmet Paşa komutasındaki ordu, Lehistan’içlerine kadar ilerlemesi üzerine Lehistan’ın isi ğiyle Bucaş Antlaşması imzalanmıştır.
Sonuç: Osmanlı batıda en geniş sınırları kavuşmuştur. (Podolya ve Ukrayna’yı almıştır.)

C- Osmanlı – Venedik İlişkileri

Bu dönemde Osmanlı- Venedik ilişkilerinin melini denizlerde birbirlerine karşı üstünlük kurı çalışmaları vardır.
Girit Adasının Fethi: IV. Mehmet’in padişa ğı, Köprülü Fazıl Ahmet Paşa’nın sadrazamlığı neminde (24 yıl sonra) fethedilmiştir.
D- Osmanlı – Rus İlişkileri

Rusya’nın, topraklarını genişletmek için Ukrayna’ya saldırması üzerine savaş başlamıştır.
Sonuç: Osmanlı Cehrin kalesini geri aldı. Bah-çesaray Antlaşması imzalandı.
En önemli özelliği: Osmanlı ile Rusya arasındaki ilk resmi antlaşmadır.

E- Osmanlı – Avusturya İlişkileri
a. Haçova Meydan Savaşı: Sınırlarda meydana gelen karşılıklı akınlar sonucunda oluşmuştur.Eğri kalesi ele geçirildi. Avusturya ordusu bozguna uğratıldı. Kanije kalesi ele geçirildi.
b. Zitvatorok Antlaşması: Avusturya bu savaşlarda ateşli silahlar kullandıklarından Osmanlı zorlanmıştır. Bu antlaşma ile:

Osmanlı padişahı ve Avusturya kralı protokol bakımından eşit sayılacaktı.
* Eğri, Kanije ve Estergon kaleleri Osmanlı’ya bırakılmıştır.
c. Vasvar Antlaşması: Avusturya’nın, Erdel’in içişlerine karışması üzerine başlayan savaş Köprülü Fazıl Ahmet Paşa’nın Uyvar kalesini alması üzerine Vasvar antlaşması imzalanarak savaş sona ermiştir.
Sonuç: Avusturya hem Uyvar ve Novigrat kalelerinin Osmanlı’ya ait olduğunu kabul etmiş hem de Osmanlı’ya savaş tazminatı vermeyi kabul etmiştir.

II. Viyana Kuşatması: Macaristan’da çıkan olaylar II. Viyana Kuşatması ile savaşların nedenidir. Katolik Avusturyalılar Protestan Macarlar’a dinî ve siyasî baskı uyguluyorlardı. Macarlar’ın yardım istemesi üzerine
Avusturya’ya savaş açıldı (1682). Osmanlı ordusu Viyana önlerinde yenilgiye uğradı.
Kutsal İttifak Savaşları
Avrupa’daki Osmanlı Devleti’nin ilerleyişi bu yenilgi ile sona erdi. Türklerin geri çekilişi Sakarya Meydan Muharebesi’ne kadar sürdü. Bu yenilgiden sonra Türkleri Avrupa’dan atmak için cesaretlenen Avusturya, Lehistan, Rusya, Venedik ve Malta Papa’nın da kışkırtmasıyla Kutsal ittifak’ı kurdular. Kutsal İttifak devletleriyle Osmanlı Devleti arasındaki savaşlar 16 yıl sürdü ve II. Süleyman, II. Ahmet ve II. Mustafa başa geçtiler. Sonunda Karlofça Antlaşması imzalandı (1699). Bu anlaşmaya göre;
* Temeşvar (Banat) dışında kalan bütün Macaristan ve Erdel Avusturya’ya,
* Ukrayna ve Podolya Lehistan’a, Mora ve Dal-maçya kıyıları Venediklere bırakıldı. Bu antlaşmadan bir yıl sonra Rusya ile İstanbul Antlaşması yapıldı. Böylece; Osmanlı Devleti batıda ilk kez toprak kaybına uğramış, Duraklama Dönemi bitip Gerileme Dönemi başlamıştır.
İÇ İSYANLAR İstanbul İsyanları
Yeniçeri ve sipahiler tarafından çıkarılan isyanlardır. Yeniçeri ocağının bozularak “Devlet ocak içindir.” anlayışının hakim olması sonucunda çıkmıştır.

Celali İsyanları
Tımar sisteminin bozulması, haksız dirlik dağıtımı, iltizam sisteminin yaygınlaşması, vergilerin ağırlaştırılması, savaşların uzun sürmesi nedenlerinden çıkmıştır. Bu isyanların sonucunda;
Devlet otoritesi zayıfladı. Ekonomi zayıfladı, üretim azaldı. Anadolu’da can ve mal güvenliği kalmadı, köyden kentlere göç başladı. İstanbul ve Celalî isyanları devlet yönetimine, devletin düzenini değiştirmeye yönelik isyanlar olmayıp, şahıslara yönelik isyanlardır.
Eyalet İsyanları
Merkezi otoritenin bozulması sonucunda merkeze uzak eyaletlerde çıkan isyanlardı. Amacı, Osmanlı Devleti’nden ayrılarak bağımsız olmaktı. Eflâk, Boğdan, Erdel, Halep, Yemen, Bağdat gibi. İsyanların bastırılması sırasında Osmanlı Devleti Avrupa devletleriyle karşı karşıya geldi.

XVII. yy. Islahatlarının Amacı ve Özellikleri
Bu yüzyılda ıslahat yapan devlet adamları;

a. I. Ahmet Dönemi:

Saltanat sisteminde değişiklikler yaptı
* Ekber ve Erşed Kanunu’nu getirdi. Yani hanedanın en yaşlı ve en tecrübeli kişisi başa geçecek.
Kafes usulü: En yaşlı, en tecrübeli hanedan üyesinin han içindeki üyelerin sarayda tutlma-sı. Devlet işlerinde tecrübe kazanması için sancağa çıkmaya son vermiştir.
b. Kuyucu Murat Paşa: Celali isyanlarını bastırırken baskı ve şiddet uygulamıştır.

c. II. Osman Dönemi:
* Saray dışından evlilik yaparak, yönetime saray kadınlarının etkilerini engellemek
Zamanın ihtiyaçlarına göre yeni kanunlar hazırlamak
* Hotin seferi sırasında Yeniçerilerin disiplinsiz davranışından dolayı, Yeniçerileri ortadan kaldırmayı hedeflemişse de Yeniçeriler II. Osman’ı şehit etmişlerdir.
d. IV. Murat Dönemi:
Yeniçeri ve Sipahi isyancıları ortadan kaldırıldı Uyuşturucu ve tütün kullanımı yasaklanmıştır Anadolu’daki isyancılar ortadan kaldırıldı »*■ Tımar sistemi düzeltildi
Devletin duraklamasının ve kötü gidişinin durdurulması için yapılmaısı gerekenlere ilişkin raporlar düzenletmiştir. Bunlardan en ünlüsü Koçi Bey Risalesidir.

e. Tarhuncu Ahmet Paşa Dönemi:
En önemli özelliği: İlk denk bütçeyi oluşturması.
Sonuç: Çıkarları tehlikeye giren kişiler tarafından görevden alınması ve idam edilmesi sağlanmıştır.

f. Köprülüler Dönemi:
1656-1691 yılları arasında Köprülü ailesinden devlet adamları sadrazamlık yapmışlardır. Bu dönemi başlatan Köprülü Mehmet Paşa göreve gelmek için bazı şartları ileri sürmüştür.
Bunlar;
*Saraya sunacağı her teklif kabul edilecektir.
Devlet memurlarının görevlendirilmesi ve azledilmesi serbest olacaktır. Sadrazamlık görevine kimse karışmayacaktır.
Kendisi hakkında bir şikayet olursa önce savunması alınacak, sonra karar verecektir.
Ancak bu dönemde yapılan ıslahatlar kişilere bağlı kaldı, isyanların gerçek nedenleri üzerinde durulmadı. Baskı ve şiddet ile bastırılmaya çalışıldı. Bu sebepten dolayı ıslahatlar başarılı olmamıştır.
GERİLEME DÖNEMİ (1699 -1792)
Genel politika:
Kaybedilen yerleri geri almak.
III. Ahmet Döneminde 1700 istanbul Antlaşması ile Rusya’ya verilen toprakları geri almak için Rusya’yla savaşıldı. 1711 Prut Antlaşması yapıldı. Bu antlaşmayla istanbul Antlaşması ile Rusya’ya verilen haklar geri alındı.
Avusturya ile Pasarofça Antlaşması (1718) imzalandı.
Bu antlaşma ile;
Osmanlı Devleti batı ile tarihinde uzun sayılabilecek bir barış dönemi yaşadı.
+ Fetih savaşlarından vazgeçilerek eldeki toprakları savunma politikası uygulandı.
Antlaşma’nın imzalanmasına vesile olan ingilizlerin daha önceki kapitülasyonları genişletilmiştir.
En Önemli Özelliği: Osmanlı ilk kez Avrupa’nın gerisinde olduğunu kabul etmiştir. Osmanlı bu antlaşma ile Lale Devri’ne girmiştir.

Edirne Olayı (1703)
Karlofça Antlaşmasından sonra sultan II. Mustafa’nın kaybedilen yerleri geri almak için yeterince uğraşmadığını düşünen Yeniçeriler isyan etmişlerdir. Edirne’de bulunan II. Mustafa’yı tahttan indirmişler yerine III. Ahmet geçirilmiştir.
Purut Savaşı (1711)
III. Ahmet Döneminde 1700 İstanbul Antlaşması ile Rusya’ya verilen toprakları geri almak için Rusya’yla savaşıldı. 1711 Prut Antlaşması yapıldı. Bu antlaşmayla istanbul Antlaşması ile Rusya’ya verilen haklar geri alındı.
Osmanlı – Venedik İlişkileri
Osmanlı kaybettiği yerleri geri almakta ümitlenince Venedik’e savaş açtı. (1715) Osmanlı Karlofça’da verdiği Mora Yarımadasını geri almıştır. Osmanlı’nın elde ettiği bu başarı Karlofça’nın garantörü olan Avusturya’yı harekete geçirmiştir. Böylece Osmanlı ile Avusturya savaşları başlamıştır.

Osmanlı – Avusturya İlişkileri
Osmanlı’nın Mora’yı ele geçirmesi üzerine Avusturya garantör olduğundan devreye girdi. Osmanlı’nın Venedikle yaptığı savaşa dahil oldu.
Gelişme: Osmanlı Avusturya’ya mağlup oldu. Osmanlı Avusturya ile Pasarofça Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti batı ile tarihinde uzun sayılabilecek bir barış dönemi yaşadı. Fetih savaşlarından vazgeçilerek eldeki toprakları savunma politikası uygulandı.

Osmanlı – İran İlişkileri
Osmanlı Devleti Pasarofça Antlaşmasından sonra doğuya yönelmiştir. Bu sırada İran’ın içindeki karışıklıktan yararlanmak isteyen Osmanlı karşısında Rusya’yı bulmuştur. Çünkü, Rusya’nın da niyeti aynıdır. Bu yüzden iki taraf arasındaki gerginlik İstanbul Antlaşmasıyla sona ermiştir.

Bu Antlaşmayla İran’ın Kafkaslardaki toprakları Osmanlı ile Rusya arasında paylaştırılmıştır.
Osmanlı – Rus ve Avusturya Savaşları (1736-1739)
Osmanlı Devleti iran ile savaşırken Rusya ve Avusturya ile Osmanlı topraklarıhı paylaşmak için ittifak kurmuştur. Ruslar Azak kalesini ve Kırım’ı işgal edince Osmanlı Rusya’ya savaş açmıştır. Kısa bir süre içinde Avusturya, Sırbistan ve Bosna Her-sek’i almak için Avusturya da Osmanlı’ya savaş açmıştır.
Osmanlı ile Avusturya ve Rusya arasında Belgrad Antlaşmaları imzalanmıştır. (1739) Bu Antlaşmaya göre;
Avusturya, Pasarofça ile aldığı yerleri geri verecekti.
Azak kalesi yıkılmak şartıyla Rusya’ya bırakılacaktı.
1768-1774 Osmanlı – Rus Savaşı
Sebebi:
Rusya’nın Lehistan’ın içişlerine karışması, Leh milliyetçilerinin ayaklanıp, Osmanlı’dan yardım isteyerek topraklarımıza sığınması.
Ruslar bunun üzerine sınırlarımıza girip bir çok Lehli’yi ve Osmanlı’yı öldürmüştür.
Ruslar bu savaş sırasında Çeşme Limanı’nda donanmamızı yakmışlardır. (1770)
Sonuç: Küçük Kaynarca Antlaşması (1774)’na Göre;
Kırım bağımsız olacak. Kırım halkı dini bakımdan osmanlı halifesine bağlı kalacaktır
Ayvalıkavak Tenkihnamesi (1779)
Rusya Kırım’ı ele geçirmek amacıyla Kırım’ır içişlerine karışmıştır. Kendine yakın olan Şahin Gi-ray’ı Kırım Hanı seçtirmek isteyince Osmanlı ile gerginlik yaşanmıştır. Bunun üzerine Ruslar Kırım’ı işgal edince Osmanlı, Ruslar’ın geri çekilmesi şartıyla Şahin Giray’ı tanımıştır.

1787-1792 Osmanlı – Rusya ve Avusturye Savaşı Sebebi:
Ruslar’ın Kırım’ı işgal etmesi
Osmanlı’nın Ruslar’ı durdurmak istemesi Rusya ve Avusturya’nın kendi aralarında Os manlı’yı paylaşıp Bizans’ı yeniden kurma plan lan.
Gelişme: 1789’da Fransız ihtilali’nin çıkmasıy la yayılan Milliyetçilik fikir akımının ülkesine gir meşini engellemek isteyen Avusturya savaştan çe kilme kararı almıştır (1791)
Yaş Antlaşması (1792): Yalnız kalan Rusy; savaşa deval etmemiştir.

Osmanlı – Fransız İlişkileri
Fransa 1798’de Mısır’ı işgal etmiştir.
Sebebi: İngilizler Hindistan’a giden sömürg yollarını ele geçirme isteği
Gelişme: Osmanlı, İngiltere ve Rusya’dan ya dım istemiştir. Bu iki devletin desteğiyle III. Selim’in kuruğu Nizam-ı Cedit ordusu Napolyon’u ordusunu yenmiştirb
Sonuç: El- Ariş Antlaşmasıyla Fransa Mısır terketmiş, Osmanlı’nın olduğunu kabul etmiştir.

 

admin

kaynakbul.com

View all posts by admin →

Bir cevap yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.